سخاوت و بخل

از یک نگاه کلی و کلان انسان را می توان به 4 دسته تقسیم کرد:

1- انسان سخی و با سخاوت     

2- انسان بخیل و با حسانت

3- انسان کریم و باگذشت و بزرگوار

4- انسان لئیم و پست

در میان این 4 دسته، انسان خوب داریم و خوبتر، و بد داریم و بدتر.

((سخی)) خوب است چون از آن چه خداوند  به او عطا کرده هم خود بهره می برد، هم دیگران را بهره می رساند و کمک می کند به تعبیر روایت (یا کل و یعطی)

((کریم))  خوبتر است زیرا آن اندازه بزرگوار است که از آنجه خود دوست  می دارد می گذرد تا دیگران استفاده کنند، ایثارگر است (لایاکل و یعطی)

((بخیل)) بد است و آ ن کسی که خود و خانواده اش به اندازه ای که از ضعف و سستی نمیرند می خورند و مصرف می کنند اما هیچ کس کنار سفره آنان را ندیده و از داشته ها و دارایی های آنان سودی و استفاده ای نمی برد (یاکل و لایعطی)

((لئیم )) بدتر است زیرا نه خود خورد و نه کس دهد گنده کند مگس دهد. انسان لئیم آن اندازه در پستی فرورفته که به خود و خانواده اش ستم می کند. تنگ می گیرد. فشار و فشرده دستی را آن اندازه گسترش می دهد که دریغش می آید غذای مناسب بخورد؛ لباس مناسب بپوشد و... همواره در پی جمع مال است و شمارش آن (لایاکل و لا یعطی)

بخل
بخل که به صورت های گوناگون (بُخل، بُخُل، بُخُول، بَخل، بَخَل) قرائت شده در لغت به معنای منع و ضد کرم وجود است. برخی اصل آن را دشوار بودن بخشش و برخی دیگر آرزوی بخشیده نشدن چیز به دیگران دانسته اند.

هر چند پرداخت نکردن واجب مالی، از مصادیق قطعی بخل است.

زمینه ها و عوامل بُخل

1- گرایش به حفظ مال، برخاسته از صب ذات و امری غریزی دانسته که در نهاد بشر قرار داده شده است. این امر موجب می شود انسان بخل ورزیده، و از بخشیدن اموال خویش به دیگران خودداری کند. قرآن کریم به حضور بخل در جان انسان ها اشاره کرده ((و کان الانسان قتورا))"مفسران قتور را به شخص بخیل تفسیر کرده اند."

2- در قرآن از وسوسه های شیطانی در زمره عوامل بخل یاد شده است. زیرا شیطان با القای این پندار که انفاق عامل فقر است. انسان را به بخل فرمان می دهد ((الشیطان یعدکم و یامرکم بالفحشاء...)) فحشا در این آیه به بخل تفسیر شده است.

بشدت تأثیر ترس از فقر در پیدایش و رشد بخل تا بدان جاست که به تعبیر قرآن کریم، برخی بخیلان اگر مالک خزانه های نامنتهایی نهمت های پروردگار نیز بودند باز هم از ترس تنگدستی بخل می ورزیدند.

3- از دیگر عوامل بخل، توجه آن در سایه قضا و قدر الهی است. برخی از کافران با استدلال به این که تقدیر ورزی بنده بدست خداست، فقر و نداری عده ای را پیامد این قانون را دانسته، از انفاق کردن آن امتناع می ورزند.

علت بخل

از آیات و روایات استفاده می شود که انسان بخیل مشکل اعتقادی دارد و رفتار او بازتابی از اندیشه و باور اوست.

امام علی(ع) می فرمایند: (البخل بالموجود سوء الظن بالمعبود) بخل ورزیدن به انچه هست بدگمانی به معبود است. حال به علت بخل، می توان برای درمان آن از روش های زیر استفاده کرد:

درمان بخل

1- انسان باید اعتقاد پیدا کند به این وعده الهی که انفاق کنندگان را مشمول آمرزش و فضل خویش قرار داده (آیه 268سوره/ بقره) و به آن چند برابر پاداش  می دهند. (263-262/ سوره بقره)

2- اعتقاد پیدا کردن به این مسئله که روزی انسان و فراخ و تنگ بودن آن دست خداست. (26/سوره رعد)

3- دقت به این نکته که ضرر بخل که ابتدا به خود شخص باز میگردد.

4- آخرین راهکار این است که فرد بخیل با اقدام عملی به انفاق و بخشش اموال خویش به دیگران، می تواند بیماری بخل را درمان کرده، و خود را از این صفت ناپسند برهاند.

آثار و پیامد های بخل

نکوهش شدید بخل در قرآن گاه در قالب بیان پیامد های آن صورت گرفته، توجه مفسران را به این پیامدها جلب کرده است. چون قرآن رهایی از بخل را عامل رستگاری می داند. (46/تغابن،59/حشر)

بخل عامل تباهی دین و دنیای انسان بشمار می رود. همچنین بخل که مانع انجام تعهدات مالی انسان در مقابل خدا و مردم می شود سبب دوگانگی شخصیت شده، در نهایت به نفاق می انجامد.

قرآن کریم به کسانی اشاره می کند که عهد کرده بودند در صورت برخورداری از فضل خدا حقوق آن را ادا کنند (75توبه)

ولی آنان به رغم این پیمان، عهد شکنی کرده از پرداخت زکات و حقوق واجب مالی خود سر بازدند.(فلماّ ء اتاهم من فضله یخلوا به و تولو او هم معرضون)(76/توبه) این پیمان شکنی و بخل ورزی ، آنان را گرفتار نفاقی مزمن و ابدی تا روز قیامت کرد(77/توبه)

مفسران درباره شأن نزول آیات فوق گفته اند این آیات درباره ثعلبه بن حاطب انصاری نازل شده است. وی مردی تهیدست بود و با خدا پیمان بسته بود که اگر مالی بدست آورد حقوق آنها را ادا کرده از تهیدستان و مستمندان دستگیری کند. با دعای پیامبر(ص) اموال و احشام فراوانی بدست آورد  تا جایی که مجبور به هجرت از مدینه شد. با تشریع حکم زکات و ابلاغ آن به او از پرداختن آن سرباز زد و آن را چیزی مانند جزیه خواند پیامبر(ص)  با شنیدن گزارش سخنان وی به او نفرین کرد و او را جز پیمان شکنان دانست.

قرآن کریم بخیلانی را که دیگران را نیز به بخل فرمان می دهند و آن چه را خداوند از فضل خویش بدان آنها ارزانی داشته پوشیده می دارند، مستکبرانی فخر فروش دانسته که مشمول محبت الهی نیستند(36/37نساء)

علاوه بر آن خداوند بخیلان را در دنیا رها می سازد تا مرتکب اعمال ناپسند شوند که موجب عذاب و عقوبت آنان می گردد (8-10لیل)

برخی از بخیلان، در دنیا به عقوبت و عذاب الهی گرفتار شده اند مانند قارون که پس از تشریع حکم زکات، بر اثر بخل در جبهه مخالفان حضرت موسی(ع) قرار گرفت و سرانجام بر اثر نفرین حضرت موسی (ع)، وی و اموالش به زمین فرو رفتند(81/قصص)

در آخرت بخیلان، به جهنم افکنده شده، به عذای شدید الهی  مبتلا می گردند (24/25ق) "مفسران خیر را در این آیه زکات واجب دانسته اند "(مناع للخیر معتد مریب 25/ق")

در آیاتی دیگر از قرآن مجید مجازات بخیلانی که هرگز کسی را یه اطعام فقیری تشویق نکرده اند در بند کشیده شدن با بخل و زنجیر در میان دوزخ معرفی شده است. آنان بدون یارو یاور مانده، غذایشان غسین(چرک و خون و اهل آتش) است (خذوه فغلو...36-30 حاقه)

علاوه آیات  قرآن، در روایات آثار دیگری برای بخل ذکر شده است  مانند: فاصله گرفتن از خدا و مردم، نداشتن آسایش، خونریزی و قطع رحم، حرام بودن بهشت بر بخیل و جای گرفتن او دزر جهنم.

سخاوت

سخاوت در لغت به معنای ((سَخو)) به معنی جود و بخشش بوده و ((سَخی )) به معنی بخشنده است .

بنابراین سخاوت در مقابل بخل بوده که در اصطلاح دینی به ملکه ی بذل مال به مستحق، بدون درخواست سائل، به میزان شایسته گفته می شود.

سخاوت از منظر قرآن

سخاوت یک ملکات نفسانی است که خداوند در انسان ها به ودیعه نهاده است لذا به بخشش هایی که از عواطف انسانی ناشی شده، اطلاق می گردد البته در قرآن ذکری از ماده ی سخاوت نیامده؛ اما انفاق عنوانی است که خداوند آن را به موازات سخاوت به کار برده و در کاربرد های قرآنی فراوان به کار رفته است.

هرگز به حقیقت نیکوکاری نمی رسید، مگر اینکه از آن چه دوست می دارید (در راه خدا) انفاق کنید و آن چه انفاق می کنید، خداوند از آن آگاه است (92/ آل عمران)

آداب سخاوت و انفاق

قرآن کریم برای هدفمند کردن انفاق و سخاوتمندی های افراد جامعه و دوری از افراد و تفریط و بهره مندی صحیح از اموال و دارائیها، قوانین و آدابی قرار داده که به مهمترین آنها اشاره میشود.

1- اخلاص: یکی از آدابی که با سیر در آیات قرآن بدست می آید، انفاق مخلصانه جهت کسب رضایت الهی است (9/ انسان)

2- تقوا: منظور از همراه بودن سخاوت با تقوای الهی این است که از بخل در انفاق بپرهیزید و مال را از راه حلال تهیه نمائید و در راه صحیح مصرف کنید این امور از مصادیق بارز تقوا و سخاوت است. (5/ لیل)

3- نداشتن منت: (264/سوره بقره)

4- اعتدال: رعایت اعتدال یکی دیگر از آداب سخاوتمندی است (29/ اسرا)

5- بخشش از بهترین و پاکترین قسمت مال: (67/بقره)

آثار فردی سخاوتمندی و انفاق

امنیت در قیامت (10-9/انسان)

نیل به رحمت الهی(92/آل عمران)

آسانی مشکلات (7-5/لیل)

فزونی رزق و روزی(39/سبا)
...................................................
منابع
سایت حوزه www.hawzah.net
www.pajoohe.com
www.maarefquran.org

/ 17 نظر / 22 بازدید
نمایش نظرات قبلی
موفقیت در کمین شماست

امروز گامی برای موفقیت برداشته اید؟ مجموعه ی آموزشی سریع خوانی همراه با نرم افزار ارائه شده توسط استاد بزرگ کتاب خوانی جهان مجموعه ی 7 راز بزرگ انگیزه مجموعه ی آموزشی استفاده از قدرت حافظه مجموعه ی آموزشی استفاده بهینه از شرایط بد و بدشانسی ها مجموعه ی آموزشی تفکر تحول برانگیز مجموعه ی آموزشی تمرکز جادویی مجموعه ی آموزشی راه های اجرایی کسب ثروت مجموعه ی آموزشی مثبت اندیشی و اعتماد به نفس مجموعه ی آموزشی پیروزی در تعاملات روزانه بسته ی آموزشی نکات طلایی برای موفقیت دانشجویان بسته ی آموزشی نکات طلایی در صحبت کردن با کودکان زود دیر می شود 559305258

سجاد شاکری

سلام و نور کار خیلی خوبیه منم میخواستم این کار رو انجام بدم که وقتی دیدم شما زحمتشو میکشید تمرکزم رو روی چیز دیگه ای گذاشتم دست امام زمان (عج) یاورتون[گل]

روزشمار ظهور

سلام دوست عزیز حضرت رضا (ع): جز این نیست که (امر فرج،مانند قیامت) به طور ناگهانی برایتان رخ می دهد. [گل] اللهم عجل لولیک الفرج [گل]

صبح سپید

ای کاش شهر ما هم دروازه داشت و دیوارهای بلند که دور تا دور شهر کشیده شده بودند .انوقت هر وقت دلت برای کسی تنگ میشد میرفتی و کنار دروازه شهر مینشستی و منتظر امدنش میشدی.

سمیرا

سلام ابليس شبي رفت به بالين جواني آراسته با شكل مهيبي سر و بر را گفتا كه منم مرگ و اگر خواهي زنهار بايد بگزيني تو يكي اين سه خطر را يا آن پدر پير خودت را بكشي زار يا بشكني از خواهر خود سينه و سر را يا خود ز مي ناب بكشي يك دو سه ساغر تا آنكه بپوشم ز هلاك تو نظر را لرزيد از اين بيم جوان بر خود و جا داشت كز مرگ فتد لرزه به تن ضيغم نر را گفتا پدر و خواهر من هر دو عزيزند هرگز نكنم ترك ادب اين دو نفر را لكن چو به مي دفع شر از خويش توان كرد مي نوشم با وي بكنم چاره ي شر را جامي دو بنوشيد و چو شد خيره ز مستي هم خواهر خود را زد و هم كشت پدر را اي كاش شود خشك بن تاك و خداوند زين مايه ي شر حفظ كند نوع بشر را [گل]ایرج میرزا[گل]

مطیع رهبری

سلام....با مطلبی با عنوان نظر مقام معظم رهبری درمورد فرهنگ بسیجی بروزم و منتظر شما....یاعلی

اقليم قلم

قیصر امین پور: چشم تو ای از بهشت باز دری پیش چشم تو! افسانه ای ست حور و پری پیش چشم تو صورتگران چین همه انگار خوانده اند زیباشناسی نظری پیش چشم تو باید به جای نرگس و مستی بیاوریم تصویرهای تازه تری پیش چشم تو "زین آتش نهفته که در سینه ی من است" خورشید، شعله... نه. شرری پیش چشم تو هرشب ز چشم تو نظری چشم داشتیم دارد دعای ما اثری پیش چشم تو؟ چیزی نداشتم که کنم پیشکش، به جز دیوان شعر مختصری پیش چشم تو

محسن

بسم الله الرحمن الرحیم سلام *وبلاگی برای شیعیان* با مطلبی با عنوان *شناخت نایب عام حضرت صاحب الزمان،مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) * به روز شده است.. منتظر نظرات زیبای شما اللهم عجل لولیک الفرج

شهید من

سلام...خداقوت...خیلی عالی بود...انشالله توی این دسته بندی جزو کریمان باشیم...نه بخیلان و لئیمان... "دیروزکسی آمده بود نشسته بود کنارم. گریه می‌کرد. می‌گفت : « تو را به خدا اروند مواظب داداشیم باش …»....." به روزم یاعلی

پاییز

پروردگارا به من بیاموز ، دوست بدارم کسانی را که دوستم ندارند گریه کنم برای کسانی که هیچگاه غم مرا نخوردند لبخند بزنم به کسانی که هرگز تبسمی به صورتم ننواختند و عشق بورزم به کسانی که عاشقم نیستند